चालणाऱ्या बाईची कहाणी

बोलणाऱ्या बायकांबरोबरच चालणाऱ्या बायकांचा पण एक ट्रड असतो. जसं कधीही न थांबणाऱ्या सतत बोलणाऱ्या, फक्त स्वतःबद्दल बोलणाऱ्या, झोपेतही बोलणाऱ्या, दगडाबरोबरही बोलणाऱ्या अशा वेगवेगळ्या बायका असतात तशाच वजन कमी करण्यासाठी चालणाऱ्या, गप्पा मारता याव्यात म्हणून चालणाऱ्या, मी पण एक्सरसाईज करते दाखवण्यासाठी चालणाऱ्या, वेळ आहे तर थोडून चालून बघावं म्हणून चालणाऱ्या असे अनेक चालणाऱ्या बायकांचे प्रकार कोणत्याही वॉकिंग ट्रॅक वर बघायला मिळतात.

स्वतःला एकदम फिट ठेवायचं आहे या एका दृढ निश्चयाने चालणाऱ्या बायका या चालण्यासाठी खास पोशाख करूनच मैदानात उतरतात, म्हणजे अगदी ट्रॅक पँट टी शर्ट घालतातच असे नाही, पण पायात शूज मात्र आठवणीनी घालतात. कुर्ता, जीन्स, सलवार कमीज, घालून त्यावर शूज नक्की घातलेले असतात. आणि कानात हेडफोन असतात. चालताना यांची नजर एकदम झापडं लावलेल्या घोड्यासारखी असते. या बायकांना स्वतःच्या मागून पुढे गेलेलं कोणी आवडत नाही, झपाझप चालून त्यांना पुढे पुढे जाण्याचे वेध लागलेलं असतात. या गटात फक्त बायकाच असतात असं नाही, तरुणी देखील मोठ्या प्रमाणावर असतात, म्हणजे या गटातल्या बायका सुद्धा स्वतःला तरुणीच समजत असतात. मनाने त्या तरुणच असतात. या तरुणी अर्जुनासारख्या स्वतःला फिट ठेवायचं या एकाच हेतूने चालत असतात, पळत असतात. त्यांनी स्वतःच सारं टाईम टेबल आखलेलं असतं आणि चालण्यात खंड पडू देत नसतात. रिमझिम पाउस असला तर त्या रेनकोट घालून चालायला येतात, थंडी असली तर त्या लाईट जॅकेट घालून येतात, पण चालणं सोडत नाहीत. चालणं हा यांचा एक छंद असतो. चालताना गाणी ऐकत त्या स्वतःशीच संवाद साधू पाहत असतात. स्वतःला उत्तम ठेवणं, डौलदार शरीर राखण्यासाठी त्या योगा, जिमला सुद्धा जातात. खाणं, पिणं झोपणं यासारखच चालणं हे देखील यांच्यासाठी मस्ट असतं.

टाईप टू मधल्या बायका या वजन कमी करण्याच्या निश्चयाने मैदानात उतरणाऱ्या असतात. त्या आपले घरात पडलेले जुने शूज किंवा सँडल्स घालून चालायला सुरुवात करतात, निश्चयाच्या पहिल्या आठवड्यात अगदी नेमाने येऊन मग नंतर हळू हळू गायब होत जातात. या साधारण त्यांच्या सारख्याच विचार करणाऱ्या बायकांच्या शोधात असतात. एकटीने चालायला खूप कंटाळा येतो बाई, सोबत असली तर बरं म्हणत त्या मैत्रिणींच्या घोळक्यात चालत असतात. आपण चालून आपलं वजन कमी करणारच  याची पुरेपूर खात्री असल्यामुळे त्या बाकी कोणतेही डायेट करण्याच्या भानगडीतच पडत नाहीत. उलट चालून झाल्यावर आलेला थकवा घालवण्यासाठी एखादं सरबत, चाट, मात्र नक्की आठवणीने पितात खातात.

या नंतरच्या चालणाऱ्या बायका म्हणजे घरातून बाहेर पडायची सुवर्ण संधी मानतात अशा. म्हणजे व्यायामाच्या नावाखाली चालणं होतंच, पण चालता चालता मैत्रिणींसोबत मस्त गप्पा होतात, नवीन पदार्थांच्या रेसिपी शेअर केल्या जातात, नवीन कपडे साड्यांच्या बद्दल बोललं जातं. वेगवेगळ्या ठिकाणी लागणाऱ्या सेलच्या बद्दल नवीन नवीन माहिती कळते. कुठे काय नवीन आलं आहे, यापासून घरातले प्रश्न व्यक्त होण्याचं उत्तम ठिकाण म्हणजे हे चालण्याचं ठिकाण असतं. एक खिडकी योजनेसारखं, सगळी काही माहिती अशी एकाच ठिकाणी अनेक जणींना मिळत असते. त्यामुळे हे असे बहुगुणी चालणं फारच आवडत असतं. त्यामुळे या बायकासुद्धा अगदी नित्यनेमाने येत असतात चालायला. यांच्यासाठी चालणं हा एक विरंगुळा असतो.

या खेरीज अधूनमधून थोडा बदल म्हणून फिरायला येणाऱ्या, ४ दिवस चालून २ किलो वजन कमी करण्याची स्वप्न पाहणाऱ्या, फोन वर निवांत बोलायला मिळावे म्हणून चालायला येणाऱ्या पण काही कमी नसतात. कारणं काहीही असो, पण या चालणाऱ्या बायकांचं एक वेगळं विश्व असतं. घरातल्या गोष्टींपासून थोडा पळ काढून स्वतःला वेळ द्यायला जरी त्या बाहेर पडल्या तरी घरची कामं, व्यवधानं काही त्यांना सुटत नसतात. चालून खरंच किती जणींची वजनं कमी झाली माहित नाही पण त्यांच्या मनावरची ओझी मात्र हलकी नक्कीच होत असतात.

मानसी होळेहोन्नुर

गुंता

केसांतून कंगवा फिरवत,

त्यांना घट्ट पकडत त्यांची वेणी घालत तू विचारलंस,

‘तुझं माझ्यावर प्रेम आहे म्हणजे नक्की काय आहे?’

शर्टच्या गुंड्या लावता लावता मीच गडबडलो,

हे असले प्रश्न म्हणजे दहावी बारावी बोर्डाच्या परीक्षेपेक्षा भयानक,

असाच प्रश्न काही वर्षांपूर्वी मी तिला विचारला होता,

तेव्हा तिला उत्तरं देता आलं नव्हतं,

आणि त्यामुळे एका मोठ्या संकटातून सुटल्यासारखा

मी त्या मैत्रीतून मोकळा झालो होतो,

अजूनही मित्रांमध्ये बोलताना तिचा उल्लेख टाळून बोलतो मी,

तिचं माझ्यावर प्रेम होतं असं म्हणणं होतं तिचं,

पण तिला ते स्पष्ट करता आलं नव्हतं.

आता दशकभर जुन्या बायकोने एकदम

असा काही प्रश्न विचारला म्हणजे नात्याचीच भीती वाटायला लागते.

कुठं काही तुटणार तर नाही ना,

कुठं काही चुकलंय का आपलं,

हजार प्रश्नांचे भुंगे डोक्यात भिरभिरायला लागतात.

उगाच जुनी भांडणं, जुने वाद,

दोन चार दिवसातल्या घटना आठवायला लागतात.

खालीवर लागलेली बटण नीट लावत बायको म्हणते,

प्रत्येक प्रश्नाचं उत्तरं असतंच आणि आपल्यालाच सापडतं असं नसतं,

काही गोष्टी असतात म्हणून असतात,

उगाच त्यांची कारणं शोधू नये.

बयो हेच उत्तरं तिने तेव्हा हातावर हात ठेवून दिलं होतं.

आता तू छातीवर हात ठेवून दिलंस,

मी अजूनही गोंधळातच आहे,

प्रेम तिचं माझ्यावर होतं, की माझं तुझ्यावर आहे

की माझं माझ्यावर आहे?

बिचकत मी तिचा हात हातात घेतला, आणि म्हणालो,

तू माझं उलटपालट झालेलं आयुष्य नीट लावतेस,

त्यामुळे जगणं सोपं होतं,

सोप्या जगण्यात आनंद वाटतो,

तो आनंद म्हणजे माझं तुझ्यावरच प्रेम असावं...

ती हसत म्हणाली,

‘फसलास गड्या, ते सगळं झूट आहे,

गेल्या दहा वर्षात मी तुला कधीच कोणत्याच गोष्टीचा जाब विचारला नाही,

जबाबदारी टाकली नाही,

या सगळ्याची कृतज्ञता म्हणजे तुला माझ्याबद्दल वाटतं ते प्रेम आहे.’

माझ्या मोठ्या डोळ्यांकडे बघत ती म्हणाली,

‘तू मला आवडतोस, तुला मी सहन करू शकते,

तुझ्या सगळ्या गोष्टीत आनंद मानून घेते, ते माझं प्रेम आहे तुझ्यावरचं’

स्वतःच्या केसांचा गुंता तिने कचरापेटीत टाकला

आणि तिच्या तिच्या कामाला निघून गेली,

कधी कधी काही गोष्टी खऱ्या असल्या तरी

बोलू नयेत आणि बायकोने तर नाहीच नाही
मानसी होळेहोन्नुर

प्रेमवेग

रस्त्याच्या दुसऱ्या टोकाच्या दुकानात उभ्या असलेल्या
माणसाच्या चष्म्याची फ्रेम थेट तुझ्याच चष्म्याच्या फ्रेम सारखी होती,

काल दोन सेकंद शेजारून गेलेल्या माणसाचा परफ्युम
तोच होता ज्याचा वास मी स्वप्नातसुद्धा घेते,

कुरियर द्यायला आलेल्या माणसाचं नाक थेट तुझ्यासारखच होतं,
हे तो गेल्यावर सुध्दा मला चांगलं लक्षात आहे,

परवा तर गल्लीतला बहरलेल्या चाफ्याच्या खाली मला तूच दिसलास,
इमी त्याच्या खाली जाऊन पाहिले तर दोन फुलं पडलेली होती,

पदोपदी तुझे आभास व्हायला लागतात,
जागोजागी तू दिसायला लागतोस,

छोट्या छोट्या गोष्टीत तुझी आठवण यायला लागते,
तुझ्यावाचून गोष्टी अडायला लागतात,

वय वाढता वाढता प्रेम मोठं होत असतं,
दुराव्यात ते तिप्पट वेगानं वाढत असतं...
मानसी

गृहलक्ष्मी

...

ती घरी येते तेव्हा घर असतं पसरलेलं,

उष्टी खरकटी भांडी पडलेली असतात सिंकमध्ये,

काही तासांचा कचरा तसाच पडून वाट बघत असतो तिची,

कधी कधी तर कपडे भिजलेले,

भिजवलेले बादलीत पडून निवांत असतात,

मग ती फिरवते जादूची काडी

आणि सपासप एकेक काम उरकत जाते,

धुतलेली भांडी, पुसलेली लादी,

डब्यात गेलेला कचरा,

दोरीवर वाळणारे कपडे,

घर हसायला लागतं पुन्हयांदा

कपाळावरचा घाम पुसत,

शिळे काहीबाही पोटात ढकलत ती उघडते

दुसरं दार तिथेही असेच काही बाही वाट पाहत असतं तिचं

अशी अनेक वाट पाहणारी दार उघडून झाल्यानंतर

ती येते स्वतःच्या हक्काच्या दारात,

जादूच्या काडीतली जादू ओसरलेली असते,

तरीही ती पदर खोचते, नाहीतर ओढणी घट्ट बांधून घेते,

सारं काही झाक पाक करते,

तेव्हा तिचा खरा दिवस संपतो.

तिच्या घराला ती जास्तीच मायेने गोंजारते,

कारण ते घरच पुरवत असतं

जादू तिच्या काडीत, ते घर आहे म्हणून ती असते उभी

सगळ्यांची घर उभीच ठेवत...!!!!!

बटाट्याचा शिरा - आठवणींचा पेटारा

काही पदार्थ काही आठवणींशी जोडले गेलेले असतात. 

जवळपास 12,13 वर्षांपूर्वी मी एका घरात भाड्याने राहत होते. खरंतर ते एका बिल्डिंगच आऊट हाऊस होते. माझ्या आयुष्यात मी अनुभवलेलं ते अतिशय सुरेख घर होतं. पहिल्यांदाच मी एकटी राहत होते, स्वतःच्या हाताने रांधून खात होते, त्याचवेळी वन डिश मील चे खूप सारे प्रयोग मी करून बघितले होते, एकाच किंमतीच्या दोन तीन भाज्या एकत्र करून पाव किलो भाजी आणून एक आठवडाभर सहज स्वैपाक होत होता. खूप प्रयोग तेव्हा स्वैपाकघरात आणि मित्र मैत्रिणींवर होत होते. सुरुवातीला एक मैत्रीण सोबत राहायची, मग दोघी मिळून स्वैपाक लवकर आणि चांगला करण्याच्या निरनिराळ्या पध्दती सोडून काढत होतो. 

स्वतःच स्वतःसाठी स्वैपाक करण्यात एक वेगळीच मजा असते, त्यातही अनेकवेळा, दुध जास्त आहे, म्हणून ज्यात त्यात दुध घालून दुधाचे  पदार्थ कर, दुध नाही म्हणून बिनदुधाचे काय पदार्थ करता येईल हा विचार केला जायचा. हाताशी असलेल्या सामानात काय काय करता येईल, हे सगळे मी नव्याने शिकत होते. भातुकली सारखा एवढासा भात पिटुकल्या वाटीत वरण अशी सगळी चंगळ करून घ्यायचे. कित्येक वेळा तर तेव्हा मी लोकांच्या घरी भाज्या घेऊन जायचे त्यांना सांगायचे, मला १ च वांग हवंय, उरलेली तुम्ही ठेवून घ्या. मग पालेभाज्यांचंही तसेच. घरी आणलेलं दुध नासेल म्हणून मी रंगलेली गप्पांची मैफिल सोडून घरी पळत जायचे. त्या घराच्या अशा सांगू तेवढ्या आठवणी कमी आहेत.

त्या घरी राहायला जाऊन जास्त दिवस झाले नव्हते, कोणतातरी मोठा उपवास होता. बहुदा आषाढी एकादशीचा उपवास होता. शाळेपासून त्या दिवशी खिचडी, पापड्या, भगर, चिक्की असे सगळं आवडीचं खायला मिळायचं म्हणून उपवास करायची सवय लागली होती. त्यामुळे एकटी असले तरी उपवास ठेवावासा वाटला. मग असच काहीतरी फराळाचे करायची हुक्की आली. पटकन होईल,असं सोप्पं काय करावं असा विचार करत असताना एकदम बटाट्याचा शिरा आठवला. मग काय झटपट बटाटे  उकडून घेतले. मंद तुपावर परतून घेतले आणि मग त्यात साखर घातली, वासासाठी एकाच एका वेलदोड्याची पूड घातली, घरभर वास पसरला होता. मीच खूप हौसेने केलेला शिरा एकदम मला एकटीला खावासा वाटेना. बहुतेक अजून कोणी तरी त्याला चांगलं म्हणावं अशी सुप्त इच्छा असावी, पण मला तो कोणाला तरी द्यावासा वाटला. नव्याने आलेल्या त्या जागी अशी फारशी कोणाशी ओळख नव्हती. बरं मित्र मैत्रिणींना फक्त बटाट्याचा शिरा खाण्यासाठी घरी बोलावणं बरोबर वाटत नव्हतं. मग कोणाला द्यावा असा विचार करत असताना पटकन डोळयांसमोर त्या घराच्या पुढच्या बाजूला एक आजी राहत होत्या त्याच डोळ्यासमोर आल्या. माझ्या घराच्या रस्त्यावर त्या आजींच्या खोलीची खिडकी होती. संध्याकाळचा मालिकांचा वेळ सोडला तर बहुत करून त्या आज्जी त्या खिडकीतच बसलेल्या असायच्या. त्या आजी कायम बोलायला उत्सुक असायच्या, त्यांच्या सुनेकडून कळलं होतं त्या 86,87 वर्षांच्या होत्या, एक कानातल श्रवणयंत्र सोडलं तर त्या एकदम मस्त टकाटक होत्या. त्यांच्या कडे बघून त्यांच्या वयाचा अंदाज नक्कीच येत नव्हता. सतत थांबून काहीतरी विचारू पहायच्या, त्यांना बोलायचं असायचं, त्यामुळे हमखास थांबवून काही ना काही विचारायच्या. म्हणून नंतर  कंटाळून आम्ही त्यांच्यासमोर फोन वर बोलायचं आभास करत पुढे जायचो. तेव्हासुद्धा  त्या प्रसन्न डोळ्यांनी संवाद साधायच्या. त्यामुळेच का कोणास ठाऊक तो गोड आनंद त्यांच्याबरोबर वाटून घ्यावासा वाटला. 

मी जेव्हा एका छोट्या वाटीत तो शिरा घेऊन गेले तेव्हा त्यांना काय बोलू किती बोलू झालं होतं. तो संवाद आता काही आठवत नाही पण त्यांचे एक वाक्य मात्र आजही आठवतंय अग हे तरआमचे जुने पदार्थ ,आजही करतात का हे? छान वाटलं हं बघूनच. नंतर त्या वाटीतून त्यांनी मला छान लाडू दिले आणि ती देवाणघेवाण मी तिथे राहत असेपर्यंत सुरूच राहिली. त्या समाधानी आज्जींना फक्त बोलण्याचं सुख हवं होतं.  आता त्या आजी पण नाहीत पण तरीही इतक्या वर्षानंतरही बटाट्याचा शिरा केला की आजीची आठवण आली नाही असे होत नाही. श्रवणयंत्राचा घर घर आवाज, थांबून थांबून त्यांचं बोलणं, आणि ,मग पाठीवरून फिरणारा त्यांचा मायेचा हात या सगळ्या गोड आठवणींमुळे माझा बटाट्याचा शिरा नेहमीच जास्त गोड होतो. 

मानसी होळेहोन्नुर

अन्नपुर्णेश्वरी, वसे घरोघरी!

स्वयंपाक ही सरावाची आणि हौसेची गोष्ट असं तिचं ठाम मत होतं. नाही म्हणलं तरी गेली १५, २० वर्ष ती स्वयंपाकघरात लुडबुड करतच होती. घरात आईला बघून कधी तरी काहीतरी करावस वाटायचं, मग हळू हळू शाळेत मैत्रिणीनी त्यांचे स्वयंपाकघरातले कारनामे सांगायला सुरुवात केल्यावर अरे आपल्याकडे सांगायला काहीच नाही या ओशाळवाण्या भावनेतून ती जरा तोऱ्यातच स्वयंपाकघरात शिरली होती. शाळेत असतानाची ही घटना. आता शाळेतलं फारसं काही आठवत नाही, पण त्या दिवसात स्वयंपाकघरात घालून ठेवलेले घोळ मात्र अगदी आठवतात.

रवा आणि मैदा यात खरेतर जमीन आसमानाचा फरक पण तेव्हा कुठे कळत होते ते म्हणून मैद्याचे चिकट उपीट कचऱ्यात गेलं होतं. एकदा घट्ट कणिक मळण्यासाठी आईने थोडे तेल सांगितल्यावर पाण्याऐवजी तेलातच अति घट्ट कणिक मळली होती. मोहन म्हणजे काय कळल्यावर अर्धा पाऊन तास नुसतीच हसत होती, कारण तोवर तिला मोहन किराणा दुकानातून आणलेलं तेल किंवा तूप म्हणजे मोहन असेच वाटत होतं. शिऱ्याची तर वेगळीच गंमत तिने केली होती. रवा शिजल्यावर घालायची साखर तिने आधीच घातली आणि पाकात शिजलेला रवा ताटलीत घालून भावाला खायला दिला होता. कधीतरी मसाल्याची अदलाबदल होऊन चव चांगली यायची पण कोणता मसाला आपण घातला होता हेच ती विसरून जायची. नवीन पदार्थ जन्माला यायचे आणि तसेच हरवून जायचे.

स्वयंपाकघरातल्या या विश्वात ती खरेच हरवून जायची. काहीतरी नवीन करून बघितलं पाहिजे, कोणाकडे खाल्लेला पदार्थ आवडला तर आवर्जून करून बघितला पाहिजे या ध्यासाने नेहेमी काहीना काही करत राहायची. स्वयंपाक या गोष्टीत किती कल्पकता सर्जकता दडली आहे याचं तिला प्रत्यंतर अनेकदा येऊन गेलं होतं. कोणताही माणूस मनासारखं खायला मिळालं की खुश होऊन जातो. खाद्यपदार्थ हे कोणत्याही भाषा, संस्कृती खूप सहज ओलांडतात. त्यांच्यावर कोणतीच बंधनं लागू होत नाहीत. एकाच पद्धतीने केलेल्या पदार्थाची चव माणसागणिक बदलते, साहित्य, कृती तशीच ठेवली तरीही फरक पडतोच, कारण प्रत्येकाची हाताची चव वेगळी असते असं आपण म्हणतो, तिच्या मते ती काही फक्त हाताची चव नसते, तर करणाऱ्याच्या मनातल्या भावनांचे प्रतिबिंब त्यात पडत असतं. रागात बनवलेला, आजारी असताना दमलेलं असताना तिचा स्वयंपाक तिलाच वेगळा वाटायचा. आईच्या हातची चव आपल्या हातात काही येणार नाही हे कोणीही सांगायच्या आधीच लक्षात आले होते कारण आजीने केलेली आमटी आणि आईने केलेली आमटी ती एका घासात ओळखायची. त्यामुळे दुसऱ्या कोणाच्या हाताच्या चवीची नक्कल करण्याऐवजी आपणच आपली चव तयार करावी हे तिने कधीच ठरवलं होतं.

लग्न करून दुसऱ्या घरातली खाद्यसंस्कृती तिची आवड निवड या सगळ्याचा मेळ घालून ती स्वतःची अशी एक चव तयार करू पाहत होती. स्वयंपाकाला असा कितीसा वेळ लागतो म्हणत ओढनीची गाठ घालत, किंवा टी शर्ट च्या बाह्या वर करत ती झटझट सगळं काम आवरून टाकायची. बाकीच्या कामाचा कंटाळा आला तरी स्वयंपाकाचा तिला कधीच कंटाळा यायचा नाही. नंतरचा ओटा आवरून किचन स्वच्छ केल्यावर चला आपण आजचा दिवस सत्कारणी लावला असंच तिला वाटायचं. तिच्या हातचं खाताना कोणी दोन घास जास्त खाल्ले की जणू परीक्षेत ९०% मिळाल्याचा आनंद व्हायचा.( तिच्या वेळी ९०% म्हणजेच खूप होते आताच्या सारखे ९९.९९% खूळ अजून सुरु नव्हतं झालं).

सहज असेच आई वडील राहायला आले दोन दिवस त्या दोघांचे राहणे कधी 4 दिवसांवर जायचं नाही, आणि तिला त्या चार दिवसात त्यांना काय खायला देऊ नि काय नको, असं होऊन जायचं, जणू काही वर्षानुवर्षांचे साचलेलं सारं तिला असं एका झटक्यात देऊन टाकावस वाटायचं. ते आले की जणू रोजच्या स्वयंपाकात एखाद दोन जास्तीच्या पदार्थांची भर हमखास पडायची. यावेळी त्यांना निघतानाही तिने हट्टाने डबा बांधून दिला. पोळी भाजी ,दही भात, दारातल्या अळूच्या पानांच्या वड्या, लोणचं, आणि थोडंसं गोड म्हणून लाडू. सोबत चमचा, हात पुसायला नॅपकिन असे सगळं बांधून तिने आईच्या हातात ठेवलं. रात्री कधीतरी त्यांना फोनवर जेवलात ना, पुरलं ना विचारलं आणि ती परत तिच्या रुटीनला लागली. दुसऱ्या दिवशी वडिलांचा मेसेज आला, ‘ तुझ्या हातात चव आहे अगदी तुझ्या आईसारखी अन्नपूर्णा झाली आहेस. ’ शक्य असतं तर या मेसेजचे मोठे सर्टिफिकेट करून तिने लावलं असतं, इतकी ती खुश झाली होती. आपल्या स्वैपाकाचं कौतुक यापेक्षा ते वडिलांकडून आलेलं कौतुक जास्त मोलाचं होतं. त्यावेळी तिला जेवण गेलंच नाही, त्या मेसेजनेच पोट भरलं होतं. 

तिच्या लग्नात द्यायला म्हणून आईने जेव्हा अन्नपूर्णा विकत घेतली होती तेव्हा तिने आईला, आजीला विचारलं होतं, हि कशासाठी त्यावर आजीने सांगितलं होतं, अन्नपुर्णेश्वरी, वसे घरोघरी! देवघरातल्या त्या पळी घेतलेल्या अन्नपुर्णेची तिने रोज पूजा केली नव्हती, पण घरी आलेल्या कोणालाही उपाशी पाठवलं नव्हतं, अन्नाचा, अन्न तयार करणाऱ्या कृषकाचा नेहेमीच मान ठेवला होता. अन्न वाया घालवले नव्हते, किंवा फेकून दिले नव्हते. अन्न आहे तर आपण आहोत, हि जाणीव कायम मनात जागती ठेवली होती. अन्नपूर्णेची पूजा म्हणजे तरी दुसरे वेगळे काय असते?

हाथसे छुके इसे रिश्तोंका इल्जाम तो दो...

मुळात माणसाला खुश राहण्यासाठी काय हवे असते? या वीस अक्षरांचे कोडं ज्याला उलगडलं त्याला कदाचित आयुष्य जास्त कळले असं म्हणता येईल. माणसात राहून एकटी राहणारी माणसे आहेत तशीच एकटेपणात सहवास शोधणारी माणसे आहेत, खाण्यात आनंद शोधणारी माणसे आहेत तिथेच खिलवण्यात आनंद मानणारी लोकं आहेत, पैशात आनंद मोजणाऱ्या माणसांबरोबरच देण्यात आनंद मानणारी माणसे आहेत. व्यक्ती तितक्या प्रवृत्ती प्रत्येकाचे आनंद मानण्याचे, शोधण्याचे रस्ते वेगळे आहेत. पण प्रत्येकाचा प्रयत्न आयुष्यात जास्तीत जास्त आनंद सुख मिळवण्याचा असतो एवढे मात्र खरे.

जगात तसे दोनच प्रकार, एक स्त्री आणि दुसरा पुरुष. दोघंही मुळातूनच वेगळे. त्यांच्या अपेक्षा वेगळ्या, मार्ग वेगळे. आता या दोन प्रकारांचे लाखो उपप्रकार येतात, आणि मग जग रंगीबेरंगी होऊन जाते. अशाच रंगीबेरंगी जगातले ते दोघं, स्त्री पुरुषांनी एकत्र राहणे ही खरं तर निसर्गाची गरज, मग त्याला लग्नाचं नाव देऊन ती गरज भागवली जाते. एकत्र राहणारे सगळेच एकसारखे नसतात, स्वतःला थोडंफार बदलवून, थोडाफार जुळवून घेऊन गाड ढकलत असतात.

रोजचं सगळ काम सुरूच असतं. बाई माणसाला सुट्टी अशी कधी नसते. सुट्टी असली तर जादाची कामं निघतातच. घरचे दारचे सगळे खुश झाले की तिचाही जीव सुखावतो. काड्या काड्या जमवून बांधलेलं घरट भरलं की तिला समाधान वाटत असतं. अशी समाधानी सुखी बाई ती पण काय बिनसलं होतं तिचं कोणास ठाऊक. 

आजूबाजूला माणसं असताना, सुखाची हक्काची, एका हाकेला धावून येणारे सखे सोबती असताना, जीवाला जीव देणारा सहचर असतानाही, बयाबाईला काहीच नको वाटत होतं. आपलं कोणी नाही, आपण कोणाचे नाही असे जाणवत राहत होतं. हसण्यात जीव नव्हता  आणि रडण्यात रस नव्हता एखाद्या मोठ्या सहज वाहणाऱ्या नदीसमोर अचानक चिंचोळे वळण यावे आणि तिने स्वतःला आक्रसून घ्यावे असे काहीसे झालं होते, मुळात वाहत्या नदीला बंध घातला तर ती काही क्षण वाहणं विसरून जाते आणि नंतर नव्या जोमाने पुढे जाते. नदी स्वतःचा मार्ग शोधते पण माणसांचे काय? तिला कळतंच नव्हतं कशी फोडायची ही कोंडी. आतल्या आत घुसमटणाऱ्या तिला एखाद्या अंधाऱ्या गुहेत हरवून जाऊन,’कोई नही है फिर भी है मुझको ना जाने किसका इंतेजार’ असं उगाच म्हणावस वाटत होतं.

रात्री गादीवर पडल्या पडल्या झोप लागणाऱ्या नशीबवान लोकांपैकी ती होती. पण छे त्यादिवशी झोपही जणू तिच्यापासून लांब लांब पळत होती. मग उगाच नदी, हरवणारे रस्ते, मध्येच रस्ता बंद करणारी गुहा असे काय काय डोळ्यासमोर तरळत होते. जंगलात आपण हरवून गेलोय, बर्फाच्या खाली अडकलोय, खोल दरीत लोंबकळत आहोत उगाच भास आभास लपाछपीचा खेळ खेळत बसले होते. डोळे बंद असूनही झोप नव्हती, आणि शरीर थकले असूनही विश्रांती घेत नव्हते, मनाचे खेळ सुरूच होते.

अचानक गार झुळूक यावी असं वाटलं, गुहेत प्रकाशाची तिरीप दिसली, जंगलात ओळखीची खून सापडली असं काय काय वाटायला लागलं, हात जरा लामाब सरकवला तर तो तिच्या शेजारीच तिच्या केसातून हात फिरवत होता. त्याचा स्पर्श जसजसा खाली झिरपत होता, तसतसा तिचा मार्ग मोकळा होत होता, नदीला परत वाहायचा मार्ग मिळाला होता, थांबलेला रस्ता सुरु झाला होता, हरवलेला प्रकाश परत समोर येऊन उभा राहिला होता.

त्याच्या स्पर्शात ती विरघळून जात होती, जगण्याला नव्याने भेटत होती. स्पर्शाची ताकद नव्याने अनुभवत होती. साधी सहज गोष्ट आयुष्य किती सोप्प करू शकते, त्याचा हात अजूनच स्वतःपाशी लपेटून घेऊन, दुसऱ्या हाताने स्वतःलाच थोपटवून घेऊन ती स्पर्शाच्या दुलईत कधी झोपून गेली तिला कळलंच नाही. त्याक्षणी स्पर्शसुख हीच तिची ख़ुशी होती.वीस अक्षरांचं कोडं तिच्यासाठी तरी सुटलं होतं.  

मानसी होळेहोन्नुर